Otrzymałem sugestię od jednego członka naszego forum o wyjaśnienie spraw związanych z rozciągliwością żyłki. Poniżej zamieszczam przesłane do mnie pytania oraz omówienie poruszonej tematyki.
1. Jaki wpływ na rozciągliwość żyłki ma jej średnica - czy jest to zależność liniowa czy niekoniecznie
2. Jaki wpływ na rozciągliwość żyłki ma jej długość - o ile mniej rozciągnie się 1m tej samej żyłki co np jej odcinek 2,3,4,5,6,7 metrowy
3. Jak się wtedy ma stosunek średnicy do długości - czy tymi parametrami można jakoś "grać", by osiągnąć "złoty środek" najbardziej dla siebie odpowiedni
4. Fluorocarbon słynie ze swojej sztywności - jak wypada na tle poprzednich punktów.
………………………..
………………………..
Typowy przypon strzałowy dowiązywany do plecionki ma zazwyczaj 7m czasem więcej, przez 9m, 12m nawet do 15m.
Ja wpadłem na pomysł aby zastosować znacznie krótszy, dosłownie 1,5m odcinek żyłki, podobnie jak robią najlepsi feederowcy angielscy.
I zacząłem się zastanawiać, jak bardzo tracę na amortyzacji (rozciągliwości) stosując tak krótki odcinek zamiast standardowych "dwóch długości wędki".
W punkcie 3 miałem na myśli "grę" na zasadzie:
1. Odcinek 1,5m o średnicy 0,18mm
2. Odcinek 1,7m o średnicy 0,16mm
3. Odcinek 1,3m o średnicy 0,20mm
Czy mogłoby się okazać, że każda z tych trzech opcji charakteryzuje się taką samą rozciągliwością...
A może nie? Może "grając" długością i średnicą mógłbym znaleźć "złoty środek" czyli zadowalającą rozciągliwość do amortyzowania ryby, przy jednocześnie możliwie krótkim odcinku żyłki ale za to wystarczająco grubej aby się nie plątała...
Rozciągliwość żyłki Jest niejednoznaczność z używanym nazewnictwem.
Różnie rozumiane jest określenie „rozciągliwość”. Wygląda na to, że autor powyższych pytań rozumie je jako długość odcinka
x o jaki wydłuży się żyłka pod wpływem jakiegoś obciążenia.
W obiegu wędkarskim, a także na naszym forum określenie to używane jest w znaczeniu procentowego wydłużania się dla konkretnego obciążenia. I w takim właśnie znaczeniu będzie tutaj używane.
r = 100*
x /
Lgdzie:
r - procentowa rozciągliwość ,
x - odcinek o jaki wydłużyła się żyłka przy danym obciążeniu
L - długość początkowa
W szczególności jeśli obciążenie jest równe wytrzymałości, to taka rozciągliwość jest parametrem charakterystycznym danej żyłki podawanym często przy jej testach na zerwanie.
Parametr ten nie zależy ani od długości żyłki, ani od jej średnicy. Natomiast dla konkretnego obciążenia jest odwrotnie proporcjonalny do drugiej potęgi średnicy. Jest więc to zależność nieliniowa. Żyłka cieńsza ma zawsze większą rozciągliwość dla tego samego obciążenia.
Charakterystyka rozciągliwościCharakterystyka ta jest zależnością rozciągliwości od obciążenia lub odwrotnie, obciążenia od rozciągliwości.
Możemy ją wyznaczyć rozciągając odcinek żyłki bez węzłów. Długość nie ma żadnego wpływu na wynik, ale większa umożliwia lepszą dokładność pomiaru.
Można wymuszać stopniowo obciążenie i dla kolejnych wartości mierzyć procentowy przyrost długość lub wymuszać przyrost długości i mierzyć siłę obciążenia . W warunkach amatorskich wygodniejsze jest wymuszanie obciążenia.
W profesjonalnych wymusza się przyrosty wykorzystując zrywarki i wykonywane przez nie automatyczne pomiary.
Rys.1. Charakterystyka rozciągliwości żyłki.
Na Rys.1 pokazana jest charakterystyka rozciągliwości żyłki w funkcji obciążenia. Wykres kończy się zerwaniem żyłki dla obciążenia 2,4 kg będącego rzeczywistą jej wytrzymałością, a ta zależy proporcjonalnie od drugiej potęgi średnicy i podobnie jak rozciągliwość jest niezależna od długości badanego odcinka.
Taki wykres będzie identyczny dla każdej tego samego rodzaju żyłki niezależnie od jej średnicy i długości pod warunkiem, że skalę osi poziomej dobierzemy tak aby siła zrywająca znalazła się w tym samym punkcie osi. Dla innej średnicy zmienią się wtedy tylko wartości na osi poziomej wykresu, bo identyczne procentowe przyrosty długości powodowane będą innymi przyrostami obciążenia.
Jak z rysunku widać w zakresie małych obciążeń charakterystyka rozciągliwości jest zbliżona do liniowej, potem ulega zakrzywieniu, a pod koniec jest znowu prawie liniowa.
Przy zerwaniu rozciągliwość ma wartość maksymalną zawierającą się w zakresie od kilkunastu do ok. 30 % w zależności od rodzaju żyłki.
Długość żyłki po rozciągnięciuZnając charakterystykę rozciągliwości możemy dla konkretnego obciążenia obliczyć o jaki odcinek
x wydłuży się żyłka o długości początkowej
L.
x =
L*
r/100
gdzie
r jest rozciągliwością dla obciążenia odczytaną z charakterystyki rozciągliwości. Przy konkretnym obciążeniu odcinek wydłużenia
x dla każdej żyłki będzie proporcjonalny do jej długości i zależy odwrotnie proporcjonalnie od drugiej potęgi średnicy.
Całkowita długość żyłki wyniesie natomiast
L2.
L2 =
L +
xPrzy tej samej długości i takim samym obciążeniu żyłka cieńsza wydłuży się zawsze bardziej niż grubsza, a praca włożona w rozciągnięcie cieńszej będzie większa niż dla grubszej. Stosunek przyrostu długości
x cieńszej do
x grubszej jest mniej więcej taki jak stosunek kwadratu średnicy grubszej do cieńszej.
Przy większych obciążeniach, rzędu powyżej ok.30% wytrzymałości cieńszej, stosunek przyrostu długości będzie się zmniejszał.
Amortyzacja żyłki.Podczas holu amortyzację zrywów ryby realizuje wędzisko, żyłka, hamulec oraz reakcja wędkarza. :)Żyłka rozciąga się i pochłania energię, a jej skuteczność maleje wraz z długością.
Skuteczność amortyzacji żyłki zależy od:
1. Długości.
Im większa długość tym wydłużenie
x żyłki jest proporcjonalnie większe
2. Rozciągliwości przy zerwaniu.
Zależność jest wprost proporcjonalna.
3 Średnicy.
O mniejszej średnicy i tej samej długości wydłuży się bardziej dla identycznych obciążeń.
4. Aktualnego punkt pracy na charakterystyce rozciągliwości.
Podczas holu ryba działa jakąś średnią statyczną siłą na żyłkę powodującą wydłużenie
x. Na tle tego występują nagłe szarpnięcia powodujące chwilowy wzrost siły i chwilowe dodatkowe przyrosty wydłużenia. To właśnie wielkość tych dodatkowych przyrostów w stosunku do przyrostu siły jest źródłem amortyzacji. Charakterystyka rozciągliwości jest nieliniowa i przy dużych obciążeniach żyłki w stosunku do wytrzymałości jej zdolności do amortyzacji szarpnięć ryby maleje. Przy takim samym przyroście obciążenia przyrost długości
x jest mniejszy niż dla obciążeń mniejszych.
Czy można „grać” długością i średnicą żyłki
Nie można osiągnąć takiej samej rozciągliwości żyłek o różnych średnicach dla takiego samego obciążenia dobierając ich różną długość. Można natomiast uzyskać taki sam przyrost długości
x obu przy tym samym obciążeniu poprzez zwiększenie długości grubszej.
Jaka musi być długość żyłki grubszej aby to osiągnąć w przybliżeniu określa poniższa zależność.
L2=
L1*
c*
cgdzie:
L1 to długość żyłki cieńszej
L2 to długość żyłki grubszej
c =
d2/d1 czyli iloraz średnicy grubszej do cieńszej
Przy większych obciążeniach z uwagi na nieliniowość charakterystyki rozciągliwości wymagana długość
L2 będzie nieco mniejsza niż wynikająca ze wzoru.
Dla obu żyłek energia potencjalna zawarta w rozciągniętych żyłkach jest taka sama.
Żyłka 6 m przy tym samym obciążeniu wydłuży się o odcinek
x, a o długości 1,5 m tylko o odcinek 0,25*
x. Można powiedzieć, że amortyzacja zmniejszyła się 4 razy, natomiast pochłonięta przez długość 6m energia będzie aż 16 razy większa (16 = 4*4).
Przypon strzałowyPodstawową rolą przyponu strzałowego jest wprowadzenie odcinka linki o wytrzymałości znacznie większej niż linka główna z powodu przeciążeń podczas zamachu wędziskiem przy zarzucaniu. Aby to zrealizować odcinek ten musi być dłuższy niż przy zamachu do zarzucenia przynajmniej o kilka obrotów korbki kołowrotka.
Rolę amortyzującą tego przyponu można zwiększyć jedynie przez jego wydłużenie. Zastosowanie żyłki o większej rozciągliwości jest problematyczne, bo zmniejszamy wtedy skuteczność ładowania wędziska przy zarzucie.
Podsumowanie
1.Rozciągliwość żyłki jest procentowym wydłużeniem jej długości dla jakiegoś obciążenia, a w szczególności dla siły zrywającej jest parametrem określającym żyłkę.
2. Rozciągliwość jako parametr nie zależy od średnicy ani od długości.
3. Rozciągliwość dla konkretnej siły obciążenia zależy odwrotnie proporcjonalnie od drugiej potęgi średnicy, a zależność od siły wynika z charakterystyki rozciągliwości.
4. Długość odcinka
x o jaki wydłuża się żyłka przy konkretnej sile zależy proporcjonalnie od długości i rozciągliwości dla tej siły.
5. Długość odcinka
x mówi o jakości amortyzacji. Większa wartość, to lepsza amortyzacja. 6. Energia zgromadzona w żyłce po rozciągnięciu jej z konkretną siłą jest proporcjonalna do drugiej potęgi długości
x
7. Dwie żyłki o różnej średnicy będą tak samo amortyzować przy tym samym obciążeniu pod warunkiem, że ich wydłużenia
x są identyczne.
8. Amortyzacja żyłki o mniejszej średnicy dla tej samej siły jest skuteczniejsza niż dla żyłki o średnicy większej pod warunkiem, że dotyczy zakresu liniowości charakterystyki rozciągliwości żyłki cieńszej. Praktycznie dotyczy więc małych sił w odniesieniu do wytrzymałości. Dla większych sił lepiej zamortyzuje żyłka grubsza.
9. Aby dwie żyłki o różnych średnicach tak samo amortyzowały długość grubszej musi być odpowiednio większa zgodnie z podanym wcześniej wzorem.
10. Im dłuższa żyłka tym dla tego samego obciążenia amortyzacja jest lepsza.
11. Z dwóch różnych typów żyłek o zbliżonej wytrzymałości lepsze własności amortyzacyjne ma żyłka o większej rozciągliwości przy zerwaniu. Średnica na to nie wpłynie.
12. Skuteczność amortyzacji maleje wraz ze wzrostem obciążenia żyłki.
